FANDOM


Franciszek I
Πέτρος Φραγκίσκος Ρωμανός δ'Κομχε
Franciszek1
Franciszek I w renesansowym stroju zachodnim
Cesarz Rzymian
Okres panowania 1494 - 1579
Poprzednik Jan Jakub
Następca Jakub
Dane biograficzne
Dynastia Maksymiliańska (d'Comche)
Data i miejsce
urodzenia
5 maj 1477
Ateny
Data i miejsce
śmierci
10 lipca 1579
Kosmidion
Ojciec Jan Jakub
Matka Clare d'Bourbon
Żona Joanna Kantakuzen
 

Franciszek I - właściwie Piotr Franciszek Roman d'Comche (ur. 5 maja 1477 w Atenach zm. 10 lipca 1579 w Kosmidionie pod Konstantynopolem). Jeden z najwybitniejszych cesarzy. Twórca potęgi Bizancjum. Wybitny taktyk. Pomysłodawca Unii Rzymskiej i Unii Aleksandryjskiej. Autor Wielkiego Prawa (w lit. zachodniej Magna Carta).

Dzieciństwo

Urodził się w cesarskim pałacu w Atenach, gdzie rezydował cesarz Jan Jakub. Mieszkał tam z powodu choroby (zapalenie płuc, gorączka...?). Niestety gdy Franciszek miał 2 lata cesarz umarł, a regentem został brat Jana Jakuba, Jerzy. W wieku 10 lat powrócił do Konstantynopola, kilka lat później uczęszczał na nowo założony uniwersytet Konstantynopolitański. Ukończył go w wieku 17 lat.

Wczesne panowanie

Koronacja odbyła się w roku 1494 w Bazylice Hagia Sofia. Koronacji przewodniczył patriarcha ekumeniczny Konstantynopola, Kosma III i biskupi: Aten, Tarsu, Antiochii, Sofii, Sycylii. W 1500 roku wypowiedział wojnę Unii Polsko-Węgiersko-litewsko-Czeskiej. Wojna skończyła się pokojem w Belgradzie. W roku 1503 zaproponował Unię papieżowi. Unia ta została nazwana od miejsca podpisania "Unią Florencką". W akcie unii głównym wątkiem było Ikonoklazm (na początku XVIw. przez dzieła myślicieli dążących do reformy Kościoła doszło do fali obrazoburczych działań, szczególnie w Bośni) i Obrzędy Wielkiej Nocy. Zniesiony też został Łaciński Patriarchat Konstantynopola. Niestety w 1510 roku nowy papież Innocenty IX zniósł bullę "Pacis et misericordia fratribus Graeci" zatwierdzającą Unię i uchwalił bullę "Graecorum, et imperatoris" która jednoznacznie mówiła, że unia była największym błędem kościoła łacińskiego, a na soborze Antiocheńskim, ostatnim soborze ekumenicznym w czasie trwania Unii Florenckiej, przemówił patriarcha ekumeniczny Kosma III: "Papieżu Innocencie, kardynałowie, biskupi, należy całkowicie zaniechać ikonoklazmu, przy równoczesnym zerwaniem z wręcz pogańską ikonodulią, gdyż to jest w sprzeczności z całą Nauką [biblijną][1].". Ta wypowiedź spowodowała oburzenie po stronie katolików z zachodu, o mały włos nie doszło do spoliczkowania patriarchy przez arcybiskupa Lyonu. Te nastroje spowodowały zerwanie prac soboru, a w konsekwencji do upadku Unii Florenckiej. Trzy lata później Kosma III rozpoczął pisanie kroniki pt: "Kronika rodu Maksymiliana czyli historia rodziny d'Comche".

Przygotowania do wojny

Teatr Zmagań 1522

Teatr Zmagań Mamelucko-Bizantyjskich w Syrii.

W 1519 roku wojska egipskie zalały Syrię Bizantyjską i złupiły Edessę. Cesarz wysłał armię pod komendą Teodora Zikomenosa, żeby zażegnali zagrożenie. Po wielu bitwach z czego najważniejszą była bitwa pod Beirutem Egipcjanie wycofali się z terenów Syrii Greckiej. W wyniku rokowań pokojowych Cesarstwo uzyskało tereny Libanu. Port w Sydonie stał się "bramą" Palestyny. Cesarz jednak czekał na odpowiedni moment do ataku na Sułtanat Egipski.

Gospodarka

W tym czasie handel i gospodarka bizantyjska kwitła. Do Konstantynopola trafiały towary z całej Azji jak np. korzenie z Indii, perskie dywany. Na targu przy pl. Apostolskim swoje stragany otwierali kupcy z całej Europy o tym informuje nas kronika Kosmy III:

"A do Miasta przybywali kupcy z wszystek świata. Najwięcej przybywało ich w miesiącach letnich. Na targach przebywali Grecy, Syryjczycy, Persowie, Arabowie, Włosi, Polacy, Niemcy, Flamandczycy, Anglicy i Ormianie. Na każdym kroku słychać było inny język, a oni [ ci kupcy ] przybywają każdy na statkach, w karawanach i powozach, ze skrzyniami przepełnionymi towarami z całej ziemi.[2]"

Cesarz Franciszek chciał połączyć Konstantynopol i Galatę dlatego zatrudnił architektów włoskich, żeby zaplanowali budowę mostu. Pewien Włoch, Luigi di Santovaci zaprojektował most. Budowę ukończono w 1535. Niestety most nie przetrwał do naszych czasów. W wyniku pożaru Starej Galaty w 1793 dosczętnie spłonął. Obecny most powstał w 1863 po wojnie brytyjsko-bizantyjskiej.

Rozwój

Jeszcze w tym czasie powstawały kościoły, jak np. Kościół św. Pawła w Edessie. Kościół ten powstał według planów włoskiego architekta Antonio d'Sangallo. Do naszych czasów przetrwał w prawie niezmienionej formie. Na Uniwersytet Konstantynopolitański zjeżdżali się profesorowie z całej Europy. Do rangi uniwersytetu podniesiono też Uczelnię Św. Piotra w Antiochii Syryjskiej. W 1549 utworzono Komisję Oświatową, która zajmować się miała sprawdzaniem jakości nauczania na wyższych uczelniach, działa do dziś jako Ministerstwo Edukacji i Oświaty. 1550 to data ważna dla rozwoju ustroju demokratycznego, tego roku 6 czerwca cesarz Franciszek zwołał Stany Generalne zwane Radą Cesarstwa Bizantyjskiego, czyli przedstawicielstwo wszystkich stanów, którye powołano ze wszystkich prowincji i tem. Były one prekursorem obecnego parlamentu. Rada zebrała się w Pałacu Cesarskim w sali tronowej. Premierem (Wielkim Logotetą) Stanów Generalnych został generał Teodor Lermis. Zgromadzenie zaaprobowało propozycję władcy na wyprawę.

Wielka Wojna z Mamelukami

Pokój Amman

Granice po pokoju w Ammanie

W 1560 roku Cesarz Franciszek zwołał armię zawodową liczącą 40 tys. muszkieterów, 20 tys. pikinierów, 30 tys. rajtarów i 20 tys. katafraktów. Jego armia ruszyła na Syrię Egipską i zdobyła Hims. W 1563 roku po trzech miesiącach oblężenia armia cesarska zdobyła Damaszek. Armia cesarska parła na Jordanię i w końcu zdobyła Amman. Następnie Rzymianie zawrócili i zdobyli Galileę, Idumeę i wybrzeże Palestyny. Decydującym momentem wojny było, po trzech szturmach, zdobycie Jerozolimy. Po wkroczeniu do Jerozolimy podpisano pokój Ammański przerywający konflikt na parę lat.

Rozwój Wschodu

Hagia Eirene

Hagia Eirene dzisiaj

Rozwój Jerozolimy zaczął się od przebudowywania meczetów na kościoły. Kopuła na Skalę została zmieniona w Hagia Eirene w Jerozolimie. Rozbudowano też Bazylikę Grobu Pańskiego. Papież ustanowił też nowego łacińskiego patriarchę, Niemca, Dietricha Kolmana(był nim do Unii Rzymskiej). Meczet Umajjadów w Damaszku został zmieniony na Bazylikę Św. Jana Chrzciciela.

Ponowienie wojny z Mamelukami

Po śmierci Ahmeda-Mohammeda bin Yusufa, sułtana mameluków władze przejął generał Ali Yusuf. Interweniowała armia bizantyjska. Pierwszą bitwę stoczono pod Peluzjum roku 1567. Cesarstwo zwyciężyło. Siły bizantyjskie ruszyły na Damiettę, w tym miejscu stoczono bitwę. Zdobyto Damiettę. Następnym celem był Kair. W czasie oblężenie Kairu, na jego przedmieściach wybuchł pożar który strawił prawie całe miasto, wydarzenie to opisuje kronika Kosmy IV:

"A w czasię oblężania miasta [Kairu] w dzielnicy za Nilem wielka pożoga na 10 dni całą twierdzę ogarnęła."

Okazało się też, że w wyniku pożaru część murów zawaliła się. Cesarz Franciszek rozkazał wkroczyć do miasta i je zdobyć. Załoga była zdziesiątkowana. Następnie zdobyto Nubię. Jednak w Dongoli panowało ks. Nubijskie. Załoga tego miasta się poddała, jednak do miasta wdarli się najemnicy hiszpańscy i Dongola została zniszczona. Następnie prawie bez oporu wrócili i zdobyli Aleksandrię. To wydarzenie było definitywnym końcem Sułtanu Egipskiego.

Dalsza Kampania

Kampania cesarza nie zakończyła się na zdobyciu Aleksandrii. Armia wkroczyła na terytorium Trypolitanii. Całe wojsko trypolitańskie wycofało się do Trypolisu, które zdobyto po miesięcznym oblężeniu. Część armii cesarskiej wyruszyła bez aprobaty cesarza na wyprawę do Tunisu. Większa część kraju została splądrowana, a na ruiny kraju wkroczyli Bizantyjczycy. Kampania w Afryce przebiegła bardzo szybko. W trakcie drogi powrotnej udało się zdobyć Mosul i część Mezopotamii. W 1569 udało się zdobyć Italię.

Złoty Wiek

1570-pk

Bizancjum w 1570 po podboju Italii

Chrystianizacja zajętych terenów przebiegała bardzo szybko. Ludzie przyjmowali chrześcijaństwo dobrowolnie. Jednymi z największych osiągnięć władcy były Unia Rzymska i Unia Aleksandryjska. Były to kolejno: Unia Greckiego Kościoła Ortodoksyjnego(łącznie z metropoliami ruskimi) z Kościołem Katolickim i z Kościołami Protestanckimi i Unia Kościoła z Kościołami Przedchalcedońskimi i Przedefeskimi. Spowodowało to standaryzację liturgii. Językami liturgicznymi zależnie od regionu stały się języki regionalne na wschodzie, a na zachodzie łacina. W tym okresie doszło do rozwoju bankowości. Cesarz udzielił licencji na usługi finansowe braciom Janowi i Damianowi Kosima, byli oni Romaniotami z Pemptonu.

Na Uniwersytecie Konstantynopolitańskim wykładali znani profesorowie. Studentem tego uniwersytetu był ojciec chemii współczesnej Polikarp Sofikleos. Era franciszańska była też okresem wypraw morskich. Jan Mielies dotarł w 1570 do wybrzeży Japonii i naniósł ją na mapy. Cesarstwo i ludzie w nim mieszkający się bogacili. Doszło też do reformy uzbrojenia. W 1576 doszło do ostatniego wielkiego przedwsięwzięcia cesarza - wybudowanie murów miejskich. Powiększyły one obszar miasta o m.in Kosmidion. Cesarz zmarł 10 lipca 1579 zapewne z powodu gruźlicy. Jego śmierć jest uważana przez wielu badaczy za początek końca renesansu franciszkańskiego[Przypis 1].

Dziedzictwo

Franciszek w 1517 roku ożenił się z Joanną Kantakuzen (1480-1542) z którą miał trójkę synów. Cesarz przeżył swoich synów, wnuków i prawnuka. Swój urząd sprawował 85 lat (od chwili koronacji) co czyni go najdłużej panującym władcą cesarstwa i jednym z najdłużej panujących monarchów w historii. Dla części historyków i lekarzy zagadką pozostaje ta długowieczność Franciszka. Prawdopodobnie było to spowodowane tym, że na ten okres przypada rozwój medycyny, a i bez znaczenia nie pozostaje zdrowy tryb życia władcy.

Dzieci:

  • Dominik d'Comche (ur. 1520 zm.1569) - książe Tracji,
  • Jakub d'Comche (ur. 1524 zm.1550) - domestyk,
  • Stefan d'Comche (ur. 1526 zm.1560) - dyplomata w Królestwie Francji.

Wnuki:

synowie Dominika:

  • Piotr d'Comche (ur. 1545 zm.1570),
  • Heronim d'Comche (ur. 1547 zm.1548)
  • Herakliusz d'Comche (ur. 1549 zm.1599)

synowie Jakuba:

  • Krystian d'Comche (ur. 1550 zm.1569),
  • Atanazy d'Comche (ur. 1554 zm.1571)

Stefan natomiast nie posiadał dzieci.

Prawnuki:

  • Michał d'Comche (ur. 1562 zm.1577) - syn Piotra,
  • Krzysztof d'Comche (ur. 1570 zm.1590) - syn Atanazego

Jego praprawnuk Jakub d'Comche (ur.1578 zm.1610) został cesarzem po śmierci cesarza, jednak w jego imieniu rządził Herakliusz, który był arcybiskupem Adrianopola.

Ocena

Franciszek d'Comche jest uważany obok Justyniana I i Bazylego II za najwybitniejszego cesarza Rzymian. Na tą opinie wpłynął głównie dobrobyt i rozwój, w jakim znalazło się państwie za jego panowania.

Bibliografia

  1. Kosma IV, Kroniki Najjaśniejszego Cesarstwa Rzymskiego, przekład Mirosław Krzyszewski, Ktezyfon 1780
  2. Kosma III, Kronika rodu Maksymiliana czyli historia d'Comche, przekład Jakub Międrzejewski, Konstantynopol 1810

Przypisy

  1. Większość historyków uznaje za renesans franciszkański okres rządów Franciszka I, Jakuba, Piotra i Mikołaja.
Cesarze Rzymscy od 1453
1453-1652: Maksymilian IJan IX JakubFranciszek IJakubPiotrMikołaj
1652-1805: StefanJan X JakubKosma IGrzegorzZenon II
1805-dzisiaj: Kosma IIAleksy VIFranciszek IIMarcinZenon IIIJan XI KrzysztofMichał XKonstantyn XIIMichał XIAlbertKleofas