FANDOM


Franciszek I
Πέτρος Φραγκίσκος Ρωμανός Κομχε
Franciszek1
Franciszek I w renesansowym stroju zachodnim
Cesarz Rzymian
Okres panowania 1494 - 1579
Poprzednik Jan Jakub
Następca Jakub
Dane biograficzne
Dynastia de Comche
Data i miejsce
urodzenia
5 maj 1477
Ateny
Data i miejsce
śmierci
10 lipca 1579
Kosmidion
Ojciec Jan Jakub
Matka Clare Bourbon
Żona Joanna Kantakuzen
 

Franciszek I - właściwie Piotr Franciszek Roman Comche (ur. 5 maja 1477 w Atenach zm. 10 lipca 1579 w Kosmidionie pod Konstantynopolem). Jeden z najwybitniejszych cesarzy. Twórca potęgi Bizancjum. Wybitny taktyk. Pomysłodawca Unii Rzymskiej i Unii Aleksandryjskiej. Autor Wielkiego Prawa (w lit. zachodniej Magna Carta).

Dzieciństwo

Piotr Franciszek narodził się w Atenach, gdzie podczas ostatnich lat panowania przebywał cesarz Jan Jakub (władzę w Konstantynopolu w jego imieniu sprawował jego brat Jerzy). Basileus zmarł w 1479, z powodu prawdopodobnie gruźlicy.

Po śmierci ojca, matka wróciła z nim do stolicy. W wieku ośmiu lat rozpoczął naukę pod okiem patriarchy. Otrzymał solidne wykształcenie, z języków obcych poznał włoski, arabski i niemiecki.

Początek panowania

Franciszek został koronowany w lipcu 1494 przez patriarchę ekumenicznego Kosmę III. Już w pierwszych latach panowania dążył do pojednania Kościoła, jego starania miały również czysto pragmatyczny charakter, podobnie jak poprzednicy chciał otrzymać pomoc w razie zagrożenia ze strony rosnących w siłę mameluków i Persów oraz unormować sytuację chorwackich katolików.

W 1500 zerwał sojusz z Jagiellonami i zaatakował Węgry, w celu potwierdzenia supremacji Romanii na Bałkanach, przez historyków ta decyzja o wypowiedzeniu wojny potężnej unii jest uznawana za jedną z gorszych decyzji cesarza, która opóźniła ekspansję o paręnaście lat. Zakończyła się ona po trzech latach w Belgradzie klęską atakujących, w jej wyniku cesarstwo musiało się zrzec roszczeń do Bośni oraz Banatu. Jednak doszło również do pojednania i odnowienia sojuszu.

W 1510 podczas spotkania biskupów cesarstwa z papieżem doszło do zerwania unii. Zaogniło to stosunki Franciszka z Innocentem IX, który wydał bullę, gdzie potępił cesarza i zobowiązał do tego władców europejskich. W odwecie basileus pojmał i przetransportował do więzienia w wieży Galata łacińskiego patriarchę Konstantynopola, a łacińskich duchownych wygnał z miasta. Kiedy informacja ta dotarła do Hellas, doszło tam do rozruchów, a część Łacinników rozpoczęło powstanie w Achai. Buntownicy zostali rozbici pod Patras.

Nawoływanie papieża zakończyło się klęską, a rewolty spowodowały straty w cesarstwie. Do pojednania doszło z inicjatywy króla Polski i wielkiego księcia Litwy Zygmunta. Franciszek pozwolił powrócić włoskim duchownym i uwolnił patriarchę, natomiast Innocenty odwołał bullę i zaapelował o pokój.

Basileus w 1517 poślubił Joannę Kantakuzen, przedstawicielkę znaczącego rodu arystokratycznego.

I wojna z Mamelukami

Teatr Zmagań 1522

Teatr Zmagań Mamelucko-Bizantyjskich w Syrii.

W 1519 spełniły się przewidywania cesarza i potężne wojska mameluków zaatakowały Syrię, zdobyły i złupiły Edessę oraz rozpoczęli oblężenie Antiochii. Basileus wysłał armię pod dowództwem Teodora Watatzesa, w celu zażegnania zagrożenia. Po paru bitwach i potyczkach Egipcjanie wycofali się z terytorium Romanii. Następnie rozpoczęto kontrofensywę, zdobyto Bejrut i Sydon. Przed wkroczeniem do Palestyny sułtan chciał rozpocząć rokowania pokojowe, aby zapobiec większym stratom. Zgodził się między innymi na oddanie Libanu i wysoki trybut.

Gospodarka

W tym czasie doszło do ponownego rozkwitu gospodarczego cesarstwa, szlaki handlowe zostały zabezpieczone, odnowiono sieć posterunków pocztowych, które umożliwiły szybkie dostarczanie wiadomości i rozwój wywiadu. Franciszek od początku starał się ograniczyć nadużycia urzędników i arystokratów na wsiach. Stanowczo zakazał uwłaszczania chłopskich ziem przez szlachtę i klasztory. Ujednolicił podatki oraz monetę. Jest również odpowiedzialny za prawa, które ułatwiły odrodzenie się manufaktur wytwarzających szkło i jedwab, stanowiący od tej pory konkurencje dla tkaniny z Azji.

Konstantynopol stał się również ponownie centrum handlowym i mógł konkurować z miastami Morza Śródziemnomorskiego. Rzymskie produkty rolne (głównie rośliny charakterystyczne dla strefy klimatów śródziemnomorskich) trafiały do krajów północy.

Rozwój

W tym czasie również doszło do rozwoju architektury w duchu odrodzenia franciszkowego. Wyraźny wpływ na styl wywarł florencki architekt i rzeźbiarz Francesco da Sangallo, który zafascynowany sztuką okresu macedońskiego zaprojektował m.in kościół św. Pawła w Edessie oraz siedzibę uczelni antiocheńskiej. Podczas rządów Franciszka doszło do wyraźnej poprawy sytuacji na Uniwersytecie Konstantynopolitańskim, zjeżdżali do niego uczeni z całej Europy. W celu dalszego rozwoju uczelni Franciszek utworzył urząd logothetēs tēs didaktikē, zarządzający uniwersytetami i ogólnie szkolnictwem.

Basileus przeprowadził również znaczącą reformę administracyjną, wprowadzając urząd eparchy - zarządcy prowincji, zastępujący dawne temy.

W 1551 stworzył również organ doradczy zwany Radą Cesarską, będącym zjazdem intelektualistów, arystokratów i duchowieństwa. Przedstawiciele wybierani byli przez lokalne synody (zgromadzenia), jest ona uważana za prekursora parlamentu, wzorowana na francuskich Stanach Generalnych. Podczas pierwszego spotkania omawiano temat wyprawy wojennej, którą cesarz chciał przeprowadzić w celu ostatecznego pokonania Mameluków.

W 1554 wydał kodeks prawny nazwany Wielkim Prawem, będącym obszernym zbiorem poprzednich kodeksów, z obszernymi komentarzami, nowelami oraz całkowicie nowymi rozwiązaniami. Cesarz pracował nad nim prawdopodobnie od lat czterdziestych XVI w.

Wielka Wojna z Mamelukami

Pokój Amman

Granice po pokoju w Ammanie

W 1558 Franciszek rozpoczął gruntowne przygotowania do wojny z Egiptem. Rozpoczął dozbrajanie armii oraz próbą rekrutacji ochotników z zachodu. Łącznie cesarzowi udało się zebrać 95 tysięcy żołnierzy.

W 1560 wyruszono z Antiochii na Syrię, w kwietniu rozpoczęto dwutygodniowe oblężenie Homs. Po zdobyciu miasto armia podzieliła się na dwie części, mniejsza zawróciła w kierunku Rakki zdławić opór tamtejszych obrońców, a większa (ok. 70 tysięcy) skierowana została do Damaszku, oblężenie rozpoczęto w drugim tygodniu maja, natomiast miasto wraz z cytadelą zdobyto dwa miesiące później. W tym czasie sułtan Mameluków zebrał armię w Palestynie i wyruszył na spotkanie Rzymianom. Do starcia doszło w dolinie rzeki Jarmuk, w pobliżu Hamat Gader. Przez pierwsze pięć dni dochodziło do działań zaczepnych. 29 lipca cesarz zdecydował się skierować katafraktów na egipską armię i ją oflankować, atak zakończył się pogromem mameluków.

W sierpniu, po przekroczeniu Jarmuku, armia wyruszyła do Jordanii. Niedobitki mameluków całkowicie pokonano pod Irbid. Amman i Kerak zdobyto do listopada. Kolejnym celem była Palestyna, wkroczono do niej od południa. Mamelucy, którzy przybyli z Egiptu zatrzymać armię Franciszka, zostali pokonani pod Beer Szewą. W grudniu zdobyto Gazę, Aszkelon i Jaffę, w styczniu zdobyto Nazaret, Nablus i Tyberiadę. Oblężenie Jerozolimy rozpoczęto 12 lutego. Trwało trzy miesiące, Rzymianie przeprowadzi trzy szturmy, ostatecznie miasto zostało zdobyte 19 maja. Po przejęciu miasta Franciszek postanowił zawrzeć rozejm z mamelukami. Pokój zawarto w Ammanie 1 czerwca 1561 na okres trzech lat.

Podczas pokoju

Hagia Eirene

Hagia Eirene dzisiaj

Po zawarciu pokoju rozpoczął się początek ustanawiania rzymskiego aparatu administracyjnego na zdobytych ziemiach. Jednym z elementów tej polityki było przekształcenie części meczetów w kościoły. Kopuła na Skale została przekształcona w kościół Hagia Eirene obrządku rzymskiego, Meczet Umajjadów powrócił do swojej poprzedniej funkcji - bazyliki pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, rozpoczęto rozbudowę Bazyliki Grobu Pańskiego.

Ponowienie wojny z Mamelukami

W grudniu 1563 został obalony sułtan Muhammad ibn Yusuf, jego miejsce zastąpił jeden z dowódców gwardii - Abu al-Fadl Qadir. Wykorzystując ten chaos, cesarz Franciszek zerwał traktat pokojowy i 6 stycznia stoczyła bitwę pod Peluzjum, która zakończyła się rozbiciem armii wroga. Następnie wyruszono w kierunku Damietty, a potem Kairu, który zdobyto 22 maja. Dongola upadła 31 sierpnia, a Aleksandria 12 grudnia, to ostatecznie zakończyło historię sułtanatu.

Dalsza Kampania

Kampania trwała dalej, jednak cesarz postanowił podzielić armię 45 tysięcy żołnierzy wróciło do kraju, a 40 tysięcy wyruszyło na Trypolitanię, potem pokonano Tunis, Algier i Maroko. Cała wojna w Afryce zakończyła się pod koniec 1567.

W 1569, w wyniku serii wojen, zdołano zdobyć rozdrobnione księstwa italskie.

Koniec panowania

1570-pk

Bizancjum w 1570 po podboju Italii

Aby lepiej administrować zdobytymi terenami podzielono je na paręnaście eparchii. Ustanowiono również nowe diecezje kościelne, które przeprowadzały akcje misyjne. Chrystianizacja nowym ziem przebiegała stosunkowo szybko. Przyjmowanie nowej wiary była motywowana głównie obawami przed represjami, zdarzały się również konwersje dobrowolne. W tym czasie zawarto unię Kościoła prawosławnego i katolickiego oraz z Kościołami monofizyckimi i nestoriańskim. Unormowano kwestie liturgiczne.

Ważnym momentem w historii cesarstwa było nadanie pozwolenia na usługi finansowe Romaniotom z Pemptonu - Janowi i Damianowi ben Kosma, którzy utworzyli wzorowany na instytucjach italskich bank.

Na Uniwersytecie Konstantynopolitańskim obecnych było wiele wybitnych wykładowców, studiował tu Polikarp z Kapadocji - ojciec chemii współczesnej. Jan Mielies, Polak z pochodzenia, dotarł w 1570 do Japonii i Chin. Obywatele Romanii żyli w dobrobycie.

Cesarz był już bardzo wiekowy, jego zdrowie wyniszczała również gruźlica, którą prawdopodobnie zaraził się podczas wyprawy wojennej. Zmarł 10 lipca 1579.

Dziedzictwo

Franciszek w 1517 roku ożenił się z Joanną Kantakuzen (1480-1542) z którą miał trójkę synów. Cesarz przeżył swoich synów, wnuków i prawnuka. Swój urząd sprawował 85 lat (od chwili koronacji) co czyni go najdłużej panującym władcą cesarstwa i jednym z najdłużej panujących monarchów w historii. Dla części historyków i lekarzy zagadką pozostaje ta długowieczność Franciszka. Prawdopodobnie było to spowodowane tym, że na ten okres przypada rozwój medycyny, a i bez znaczenia nie pozostaje zdrowy tryb życia władcy.

Dzieci:

  • Dominik d'Comche (ur. 1520 zm.1569) - książe Tracji,
  • Jakub d'Comche (ur. 1524 zm.1550) - domestyk,
  • Stefan d'Comche (ur. 1526 zm.1560) - dyplomata w Królestwie Francji.

Wnuki:

synowie Dominika:

  • Piotr d'Comche (ur. 1545 zm.1570),
  • Heronim d'Comche (ur. 1547 zm.1548)
  • Herakliusz d'Comche (ur. 1549 zm.1599)

synowie Jakuba:

  • Krystian d'Comche (ur. 1550 zm.1569),
  • Atanazy d'Comche (ur. 1554 zm.1571)

Stefan natomiast nie posiadał dzieci.

Prawnuki:

  • Michał d'Comche (ur. 1562 zm.1577) - syn Piotra,
  • Krzysztof d'Comche (ur. 1570 zm.1590) - syn Atanazego

Jego praprawnuk Jakub d'Comche (ur.1578 zm.1610) został cesarzem po śmierci cesarza, jednak w jego imieniu rządził Herakliusz, który był arcybiskupem Adrianopola.

Ocena

Franciszek d'Comche jest uważany obok Justyniana I i Bazylego II za najwybitniejszego cesarza Rzymian. Na tą opinie wpłynął głównie dobrobyt i rozwój, w jakim znalazło się państwie za jego panowania.

Przypisy

Cesarze Rzymscy od 1453
1453-1652: Maksymilian IJan IX JakubFranciszek IJakubPiotrMikołaj
1652-1805: StefanJan X JakubKosma IGrzegorzZenon II
1805-dzisiaj: Kosma IIAleksy VIFranciszek IIMarcinZenon IIIJan XI KrzysztofMichał XKonstantyn XIIMichał XIAlbertKleofas